5 ontwikkelingsniveaus van Dabrowski
Niveau 1 (primary integration)
- egocentrisme
- geen zelfreflectie
- geen innerlijk conflict
- geen eigen verantwoordelijkheidsgevoel
- weinig empathie
- conflicten met anderen om te bevechten wat in de weg staat van eigen verlangens
- conformiteit en zich aanpassen worden voortdurend nagestreefd
Niveau 2 (unilevel disintegration)
- oppervlakkig en richtingloos innerlijk conflict
- minder zelfverzekerdheid
- humeurschommelingen
- depressieve gevoelens
- onrustgevoelens
- psychosomatische klachten
- angsten
- fobieën
- verwardheid
- machteloosheid
- onzekerheid
- nog geen eigen waarden- en normensysteem
- aanvaarding door anderen en ‘doen wat hoort’ nog heel belangrijk
- in cirkeltjes draaien
- heen en weer gesleurd worden tussen verschillende mogelijkheden
- zich opofferen voor anderen om zichzelf te overtuigen goed te zijn
- empathie door overidentificatie met anderen en zich daarin verliezen
- zoeken enorm appreciatie voor hun zorg voor anderen
- schuldgevoelens wegens niet voldoen aan verwachtingen van anderen en schuld gebruiken om anderen te manipuleren
Velen blijven steken op dit niveau om zichzelf te beschermen tegen verdere desintegratie en gaan hun vertrouwde leven verdedigen. Sommigen transformeren en groeien naar niveau 3
Niveau 3 (spontaneous multilevel disintegration)
- veel spontaan opdoemend innerlijk conflict maar het krijgt richting en geeft aanleiding tot emotioneel groeien
- op basis van eigen emotionele en cognitieve ervaringen ontwikkelt zich een eigen waarden- en normensysteem dat het gedrag gaat sturen
- losmakingsproces van ‘wat hoort’
- positieve onaangepastheid
- gedreven door een persoonlijkheidsideaal in zichzelf
- conflict tussen “hoe ik ben” en “hoe ik wil en kan zijn”
- gevoelens van ontevredenheid met zichzelf
- existentiële angst
- intense morele conflicten
- groeiend besef van persoonlijke autonomie
- voelen diep van binnen dat het leven meer te bieden heeft
- zéér pijnlijk proces, soms ‘de hel’ of ‘een nachtmerrie’ genoemd
- achterlaten van alles waar voordien op gerekend werd, van zekerheden
- loslaten van de behoefte aan goedkeuring
- moeten leren geloven in zichzelf en vertrouwen op eigen oordeel
- durven anders zijn dan anderen
- durven mensen in hun omgeving te kwetsen door zichzelf te worden
- gevoelens van wanhoop, depressie en complete duisternis
- intens conflict tussen oude persoonlijkheidsstructuur en de zich ontwikkelende autonome persoonlijkheidsstructuur
- niet langer in de macht van de wereld om hen heen
- fenomenale stijging van de eigenwaarde
- eigen leven creërend
- geven werkelijk om anderen en zien hun als unieke individuen
- overvloedige creatieve energie waarmee een bijdrage aan de wereld kan worden geleverd
Op dit niveau hebben mensen hun eigen lijden onder ogen gezien en er inzicht in verkregen. Zo zijn ze in staat anderen werkelijk bij te staan in hun pijn i.p.v. hen er ‘zo snel mogelijk van af te helpen’. Deze mensen lijken misschien afstand van anderen te nemen, in werkelijkheid gaan ze door een proces dat hen dieper met anderen verbindt. Eens mensen dit cruciale niveau voor positieve persoonlijkheidstransformatie hebben bereikt, kunnen ze niet meer afglijden naar niveau 2 of 1.
Niveau 4 (Organised Mutilevel Disintegration)
- bewuste sturing van de persoonlijkheidsontwikkeling via innerlijk conflict door het individu
- autonoom waarden- en normensysteem wordt sterker en beter afgelijnd
- eigen persoonlijkheidsideaal wordt duidelijker en meer bereikbaar
- sterke toename in empathie
- men wordt rustiger
- sterk verantwoordelijkheidsgevoel
- authenticiteit
- zelfactualisatie
- zelfbewustzijn
- zelfreflectie
- autonomie in praten en handelen
- zelfperfectie is hier de motor
- dienstbaar maar niet ten koste van zichzelf
- zelfacceptatie i.p.v. schaamte en schuld
- i.p.v. het geforceerd streven naar een hogere ontwikkeling voelt men de innerlijke zekerheid dat die ontwikkeling gewoon gebeurt
- sterke vermindering van innerlijk conflict, faalangst en weerstand
- zelfsturend vermogen wordt aangewend om het leven zich vanzelf te laten ontwikkelen
- groot mededogen voor de pijn van anderen zonder er zelf door overweldigd te raken
Niveau 5 (secondary integration)
- verdwijnen van innerlijke conflicten
- persoonlijkheidsideaal wordt bereikt (wat men kan en wil zijn)
- denken en voelen zijn met elkaar versmolten in een harmonieus en flexibel geheel
- integratie van eigen waarden en normen in hoe men is en in hoe men zich gedraagt
- empathie en altruïsme zijn prominent aanwezig
- deze mensen ervaren een eenheid met het universum
Dabrowski zegt dat de meeste mensen zich heel hun leven op niveau 1 bevinden. Sommigen stoten door naar niveau 2 en blijven daar hangen, terwijl ze hun verdere leven met angsten en neurose kampen. Bij deze mensen krijgt de desintegratie geen richting en is er geen stuwende kracht tot groeien en het ontwikkelen van nieuwe, hoger ontwikkelde structuren in voelen en denken.
Een klein deel van de bevolking bereikt niveau 3 en misschien zelfs niveau 4. Niveau 5 is voor enkelingen zoals: de Dalai Lama, Thich Nhat Hanh, Mahatma Ghandi, Moeder Theresa,…
Binnen de niveaus gaat ieder zijn eigen weg. Sommige mensen functioneren op 2 of 3 niveaus tegelijk.