Werken met Kernkwaliteiten en Kernkwadranten
auteur: Inge Thijs
Freelance Trainer bij Kluwer Opleidingen
Werken met Kernkwaliteiten en het Kernkwadrant® bracht mij een frisse kijk op mensen, op hoe mensen ontwikkelen en groeien en op intermenselijke relaties. Het model inspireert door z’n eenvoud en is toepasbaar in een uitgebreid scala van situaties van het leven van de werkende mens.
In het voorjaar van 2001 ontdekte ik het boek Bezieling en kwaliteit in organisaties, geschreven door Daniel D. Ofman. De gedachtengang van deze Nederlandse ingenieur fascineerde me meteen. In september 2001 volgde ik de ‘train-de-trainer kernkwaliteiten’ bij Kern Konsult in Nederland en werd ik geautoriseerd om professioneel met het Kernkwadrant® te werken.
Ondertussen werk ik al jaren met dit model en merk dat het niet alleen leidinggevenden aanspreekt die op een bewuste manier met hun mensen willen werken. Ook professionals uit alle niveaus van een organisatie vinden in deze benadering een aanzet tot zelfontwikkeling en aangenamer samenwerken.
Hoe werkt het ?
KK
In een eerste fase ga je door een grondige zelfanalyse. Hoe zit ik als mens in elkaar? Wat zijn mijn sterktes en zwaktes? Hoe komt het dat het soms fout gaat? Wat kan ik nog verder ontwikkelen om als mens meer compleet te worden? Op die manier maak je je eigen kernkwadranten op.
Als ik tijdens een training het schema aanbreng, krijg ik vaak spontaan de vraag : “en krijgen we dan nu een vragenlijst ?” Zo eenvoudig werkt het niet. Je kan natuurlijk puur cognitief stil staan bij je kwaliteiten, je valkuilen, je uitdagingen en je allergieën. Als je jezelf een beetje kent en aan de hand van een aantal hulpvragen even doordenkt, geraak je al een heel eind.
Maar je kan veel grondiger gaan werken en een rijker resultaat bereiken met creatieve oefeningen en met feedback van anderen. Via een geleide fantasieoefening bijvoorbeeld creëer je eerst een beeld, een verhaal, dat heel wat kan vertellen over jezelf. Daarna mogen anderen hier vrij op associëren. Tenslotte ga je samen met de groep kijken welke kwaliteiten, valkuilen etc. je hierin bij jezelf herkent. De creatieve oefeningen zijn een middel om in gesprek te geraken met de anderen. Het is vaak uit de feedback en de inzichten van de anderen dat je het meest leert over je eigen kernkwadranten.
Vaak hebben mensen wel wat weerstand tegen deze fase van zelfanalyse. Je komt jezelf echt tegen en dat werkt confronterend. We hebben in onze opvoeding en cultuur meegekregen dat het eigenlijk niet hoort om over jezelf te praten. Nederlanders en Noord-Amerikanen, bijvoorbeeld, maken hier minder een punt van en zijn hier meer open in.
Als je met het Kernkwadrant® wil werken, is het nochtans belangrijk om eerst een zicht te hebben op je eigen kwadranten. Alleen als je het zelf beleefd hebt, snap je ten volle hoe het in elkaar zit. Als voor jezelf het plaatje duidelijk is, kan je het model gaan toepassen.
Gebruik voor individuele groei.
De zelfanalyse op zich kan verrijkend werken en aanzetten tot ontwikkeling. De zwakke plekken die duidelijk werden in de analyse, kan je met concrete actieplannen aanpakken. De acties werk je zo uit dat zowel de kwaliteit als de uitdaging meer tot hun recht kunnen komen, en dat valkuilen en allergieën vermeden worden.
Je uitdaging concreet uitwerken, betekent in elk geval meer dan goede voornemens maken. Het betekent dat je je onvolkomenheden aanvaardt en zoekt ermee om te gaan op een manier die bij je kwaliteiten past.
Een voorbeeld: iemand heeft het moeilijk om zich assertief te gedragen. De analyse van zijn allergieën geeft hem een zicht op welke factoren en situaties voor hem assertiviteitsverlagend werken. Dit inzicht helpt hem om bewuster met deze factoren om te gaan, en te groeien naar meer assertiviteit.
Nog een voorbeeld: een leidinggevende die heel mensvriendelijk en zacht met zijn medewerkers omgaat (kwaliteit) maar hierbij de resultaten uit het oog verliest en graag wat strikter zou willen aansturen (uitdaging), kan hierover concrete afspraken maken met zijn mensen. Ook een training in coaching en feedbackvaardigheden zou hem verder kunnen helpen.
De link met anderen.
Boeiend is ook om de link te leggen met anderen. Als je je eigen kwadrant gaat inhaken op dat van anderen, creëer je een dubbelkwadrant en krijg je een duidelijk beeld van je onderlinge verhoudingen.
KK
Spanningen en conflicten worden op die manier bespreekbaar. Je gaat immers niet alleen kijken naar wat je ergert aan de andere, of wat je zwak vindt. Ook de kwaliteiten, de sterktes van de andere worden klaar en krijgen appreciatie.
Bovendien zie je in een dubbelkwadrant dat je heel wat kan leren van de ander. Je vindt immers input in de kwaliteit van de ander om je eigen uitdaging te concretiseren.
Op die manier is het model een sterke tool om feedback te geven in bijvoorbeeld functioneringsgesprekken of bij conflicthantering.
Je kan het schema uiteraard ook toepassen op groepen, organisaties en culturen. Zo wordt het een tool voor teambuilding of organisatieontwikkeling.
Eens je het schema door je zelfanalyse intern verwerkt en eigen gemaakt hebt, worden de toepassingsmogelijkheden legio.
Bij mezelf heb ik gemerkt dat ik het bijna constant gebruik om de werkelijkheid om me heen in kaart te brengen en te begrijpen. Als ik me bijvoorbeeld afvraag hoe het komt dat ik gemakkelijker boos wordt op mijn dochter dan op mijn zonen. Of als een cursist me advies vraagt over een conflictsituatie met een collega waar ze geen uitweg in ziet. Of als ik het kantoorgebouw van een nieuwe klant binnenwandel en me tracht in te leven in de cultuur van dit bedrijf. Of als ik tijdens een communicatietraining merk dat er een deelnemer afzijdig blijft en ik manieren zoek om hem te enthousiasmeren. Of als ik probeer te begrijpen hoe het komt dat ik met de ene collega graag samenwerk en zinvolle resultaten bereik, terwijl ik een andere collega eerder zal vermijden.
Wat maakt het Kernkwadrant® zo aantrekkelijk ?
Het Kernkwadrant® brengt een heel open benadering van hoe mensen in elkaar zitten en zich tot elkaar verhouden. Dit is erg verfrissend naast de klassieke modellen die trachten jouw communicatie- of leiderschapsstijl in een schema te gieten. Bij deze klassieke modellen hoort meestal een zelfdiagnose - instrument (vragenlijst met situaties of houdingen waarin je jezelf al dan niet kan terugvinden). De zelfdiagnose berekent dan je score op verschillende communicatiestijlen. Meestal haal je wel een score op elke gedefinieerde stijl, maar schieten er een paar duidelijk uit als je voorkeurstijlen. Ik denk hier bijvoorbeeld aan het schema over Situationeel Leidinggeven van Hersey & Blanchard of aan de Communicatieroos van Leary.
Dergelijke schema’s hebben hun waarde bewezen en kunnen heel nuttig zijn in de ontwikkeling van leiderschaps- en communicatievaardigheden. Maar zijn ze ook heel beperkend, omdat ze nooit de verscheidenheid en het unieke van mensen kunnenvatten.
Het Kernkwadrant® slaagt hier in zijn eenvoud wel in. Het kwadrant geeft immers alleen een structuur, een frame. De inhoud vul je zelf in vanuit je eigen beleving en ervaring, of vanuit je eigen observatie van de werkelijkheid.
Wat dit model ook erg aantrekkelijk maakt is dat het - om de woorden van Mieke Rimmelzwaan van Kern Konsult te gebruiken - de mens heel laat. In onze opvoeding leren we vooral onze eigen zwaktes te zien. Als we naar anderen kijken is het ook meestal overduidelijk wat ons aan die ander stoort. Werken met het Kernkwadrant® betekent dat je bewust gaat zoeken naar de kwaliteiten die achter deze zwaktes zitten. Je bekijkt de mens in zijn geheel, met zijn zonne- én zijn schaduwkant.